Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ΘΑΔ)
Acceptance and Commitment Therapy (ACT)
Η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (Acceptance and Commitment Therapy – ACT) δημιουργήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1980 από τον Steven C. Hayes και αποτελεί μέρος των θεραπειών «τρίτου κύματος» της Γνωσιακής Συμπεριφοριστικής Θεραπείας. Η ΘΑΔ ενσωματώνει στοιχεία από τη γνωστική και τη συμπεριφορική θεραπεία, αλλά ταυτόχρονα εισάγει νέες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, δίνοντας έμφαση στην αποδοχή της εμπειρίας, την ενσυνειδητότητα και τη δράση βάσει αξιών.
Εστιάζει όχι στην απομάκρυνση των δύσκολων σκέψεων και συναισθημάτων, αλλά στην καλλιέργεια μιας νέας σχέσης μαζί τους, ώστε το άτομο να μπορεί να ζήσει μια ζωή γεμάτη νόημα, ακόμα και με την παρουσία του ψυχολογικού πόνου.
Πώς λειτουργεί η ΘΑΔ;
Δύο βασικές έννοιες στη θεραπεία είναι η αποδοχή και η δέσμευση.
✧ Η αποδοχή αναφέρεται στη δεκτικότητα απέναντι στις εσωτερικές εμπειρίες – τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις σωματικές αισθήσεις – αντί της αντίστασης ή της αποφυγής τους. Η κατανόηση ότι αυτές είναι φυσικά μέρη της ανθρώπινης εμπειρίας επιτρέπει στον θεραπευόμενο να τις «χωρέσει» χωρίς να καθορίζουν τη ζωή του.
✧ Η δέσμευση αφορά την απόφαση να κινηθεί το άτομο προς τις προσωπικές του αξίες, δηλαδή προς τις βαθύτερες επιθυμίες της καρδιάς του, ακόμη κι αν αυτό συνοδεύεται από δυσκολία ή ψυχικό πόνο.
Παράδειγμα:
Η Μ. δυσκολεύεται να εκφράσει τις ανάγκες της στη σχέση της από φόβο απόρριψης. Μέσα από τη θεραπεία μαθαίνει να αποδέχεται το άγχος και την ανασφάλεια, χωρίς να τα αφήνει να καθορίζουν τη συμπεριφορά της. Αντί να αποφεύγει τη συζήτηση, επιλέγει να επικοινωνήσει με αυθεντικότητα και σεβασμό, παραμένοντας πιστή στις αξίες της: την αγάπη και τη συναισθηματική ειλικρίνεια.
Στόχος της θεραπείας
Κεντρικός στόχος της ΘΑΔ είναι η ψυχολογική ευελιξία – η ικανότητα ενός ατόμου να προσαρμόζεται με υγιή τρόπο στις συνθήκες της ζωής του, χωρίς να «ακινητοποιείται» από δυσάρεστα συναισθήματα ή σκέψεις και να προχωρά σε συμπεριφορές που ευθυγραμμίζονται με τις αξίες του.
Αυτό περιλαμβάνει:
- Εστίαση στο εδώ και τώρα
- Αποδοχή αντί για αποφυγή
- Αναγνώριση σκέψεων ως σκέψεις (και όχι ως αλήθειες)
- Σαφήνεια στις προσωπικές αξίες
- Δράση με νόημα, ακόμα και με ψυχικό κόστος
Με αυτό τον τρόπο, το άτομο μαθαίνει να ζει μια ζωή πιο γεμάτη, ευθυγραμμισμένη με το τι έχει αληθινά σημασία γι’ αυτό.
Μέθοδος & Εργαλεία
Κατά τη διάρκεια των συνεδριών χρησιμοποιούνται εργαλεία όπως:
- Ενσυνειδητότητα (mindfulness)
- Ασκήσεις αποδοχής και παρατήρησης της εμπειρίας
- Αποκόλληση (defusion) από επώδυνες σκέψεις
- Αξιολόγηση και αναγνώριση προσωπικών αξιών
- Δέσμευση σε δράση που προάγει τις αξίες
- Βιωματικές ασκήσεις και εργασίες για το σπίτι
Ο στόχος δεν είναι να «διορθωθεί» η σκέψη ή να εξαφανιστεί το συναίσθημα, αλλά να αλλάξει η σχέση του ατόμου με αυτά.
Η σχέση θεραπευτή – θεραπευόμενου
Η ΘΑΔ βασίζεται σε μια σχέση αυθεντικότητας και ενσυναίσθησης. Ο θεραπευτής δημιουργεί έναν ασφαλή χώρο για διερεύνηση, ενθαρρύνει το άτομο να συνδεθεί με τις αξίες του, δεν καθοδηγεί αλλά λειτουργεί ως συνοδοιπόρος και προάγει τη βιωματική μάθηση μέσα από παραδείγματα και πρακτικές.
Διάρκεια & Συχνότητα
Η διάρκεια κάθε συνεδρίας στη Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ΘΑΔ) είναι περίπου 50 λεπτά και πραγματοποιείται συνήθως σε εβδομαδιαία βάση. Η συνολική διάρκεια της θεραπείας κυμαίνεται από 20 έως 60 συνεδρίες ή και περισσότερο, ανάλογα με το άτομο και τους θεραπευτικούς του στόχους. Η ΘΑΔ συνιστάται συχνά ως βραχύχρονη θεραπεία, δίνοντας έμφαση στην απόκτηση και εφαρμογή δεξιοτήτων που βοηθούν το άτομο να ζήσει μια πιο ουσιαστική και ευθυγραμμισμένη με τις αξίες του ζωή.
Σε τι βοηθάει η ΘΑΔ
Η ΘΑΔ είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική για ένα ευρύ φάσμα ψυχολογικών δυσκολιών, όπως:
- Άγχος (γενικευμένο, κοινωνικό, κρίσεις πανικού)
- Κατάθλιψη
- Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD)
- Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (OCD)
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση – Αυτοκριτική
- Διαταραχές πρόσληψης τροφής (βουλιμία, ανορεξία, υπερφαγία)
- Εξαρτήσεις (ουσίες & συμπεριφορές)
- Χρόνιος πόνος και σωματικές ασθένειες
- Θυμός – Διαχείριση συναισθημάτων
- Πένθος – Απώλεια
- Διαπροσωπικές σχέσεις και δυσκολίες στη σύνδεση
Επιστημονική τεκμηρίωση
Η αποτελεσματικότητα της ΘΑΔ είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη μέσα από διάφορες μελέτες:
- Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change (2nd ed.).
- A-Tjak, J. G., et al. (2015). A meta-analysis of the effectiveness of ACT for clinically relevant mental and physical health problems. Psychological Bulletin, 141(2), 235–268.
- Forman, E. M., & Herbert, J. D. (2009). Acceptance and Commitment Therapy for Anxiety and Depression: A Practitioner’s Guide.
- Twohig, M. P., & Crosby, J. M. (2010). ACT for Obsessive–Compulsive Disorder. Psychiatric Clinics of North America, 33(3), 535–546.
- Ong, C. W., et al. (2019). ACT for depression and anxiety in older adults: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 70, 61–74.
Βασιλική Τζόλα 